Een back-up is een kopie van je bestanden die je apart bewaart, zodat je ze kunt terugzetten als er iets misgaat. Denk aan een kapotte harde schijf, een gestolen telefoon of een ransomware-aanval: zonder back-up ben je die bestanden voorgoed kwijt. Met een goede back-up heb je ze binnen een paar minuten of uren weer terug.
Dit artikel legt uit hoe een back-up werkt, welke methoden er zijn en hoe je er zelf een maakt op je computer, telefoon of tablet.
Wat sla je op in een back-up?
Een back-up hoeft niet altijd je hele apparaat te zijn. Het gaat er om dat je de bestanden beschermt die je echt niet kwijt wil. Denk daarbij aan:
- Foto’s en video’s
- Belangrijke documenten (belastingpapieren, contracten, cv’s)
- E-mails en contacten
- Wachtwoordenlijsten of notities
- Projectbestanden van je werk of studie
Programma’s die je opnieuw kunt installeren, hoef je doorgaans niet op te nemen in je back-up. Dat scheelt ruimte en tijd.
De drie manieren om een back-up te maken
Er zijn drie veelgebruikte methoden, elk met eigen voor- en nadelen.
Externe harde schijf of USB-stick. Je sluit het apparaat aan op je computer en kopieert je bestanden handmatig, of je laat een programma dat automatisch doen. Voordelen: eenmalige kosten, geen abonnement, werkt zonder internet. Nadeel: als je huis afbrandt of de schijf mee wordt gestolen samen met je laptop, ben je alsnog alles kwijt.
Cloudopslag. Diensten zoals Google Drive, iCloud, OneDrive en Dropbox slaan je bestanden op op servers elders. Voordelen: altijd bereikbaar, automatisch en veilig op een andere locatie. Nadelen: je betaalt een maandelijks bedrag voor meer opslagruimte (gratis lagen zijn vaak 5 tot 15 GB), en je bent afhankelijk van een internetverbinding en de dienstverlener.
NAS (netwerkschijf thuis). Een NAS is een kleine computer met harde schijven die je thuis aansluit op je router. Je apparaten maken automatisch back-ups via je thuisnetwerk. Voordelen: grote opslag, lokaal en privé. Nadeel: hogere aanschafprijs en wat meer technische kennis nodig.
De 3-2-1-regel: de gouden standaard
De 3-2-1-regel is een eenvoudige richtlijn die IT-professionals al jaren gebruiken. De regel zegt: maak 3 kopieën van je bestanden, op 2 verschillende soorten media, waarvan 1 kopie op een andere locatie staat. In de praktijk betekent dat: je originele bestanden op je laptop, een back-up op een externe schijf thuis, en een back-up in de cloud. Raakt er één weg, dan heb je altijd nog twee anderen.
Back-up maken op Windows
Windows heeft een ingebouwde back-upfunctie. Ga naar Instellingen > Systeem > Opslag > Back-upopties (of zoek op “back-up” in de zoekbalk). Hier kun je instellen dat Windows automatisch een back-up maakt van je documenten, afbeeldingen, muziek en bureaublad naar een externe schijf. Dit heet “Bestandsgeschiedenis”. Je kiest zelf hoe vaak de back-up wordt gemaakt, bijvoorbeeld elk uur of elke dag.
Voor een volledige systeemkopie (inclusief Windows zelf) gebruik je Configuratiescherm > Back-up en herstel (Windows 7). Dat klinkt verouderd, maar die functie werkt gewoon in Windows 10 en 11.
Back-up maken op een Mac
Macs hebben Time Machine ingebouwd. Sluit een externe schijf aan, open Systeemvoorkeuren > Time Machine en selecteer je schijf. Time Machine maakt vervolgens automatisch back-ups: elk uur de afgelopen 24 uur, dagelijks de afgelopen maand, en wekelijks voor alles daarvoor. Zo kun je bestanden terugzetten naar precies het moment voor ze verdwenen of beschadigd raakten.
Back-up van je smartphone
Op een iPhone ga je naar Instellingen > [jouw naam] > iCloud > iCloud-back-up. Zet “iCloud-back-up” aan en tik op “Maak nu een back-up”. Je telefoon maakt dan dagelijks automatisch een back-up als hij aan de oplader ligt en verbonden is met wifi.
Op een Android-telefoon ga je naar Instellingen > Systeem > Back-up. Hier koppel je je Google-account en kies je wat er wordt opgeslagen: apps, contacten, sms-berichten, foto’s en wifi-wachtwoorden. Google Foto’s maakt bovendien automatisch een back-up van al je foto’s als je dat instelt.
Veelgemaakte fouten bij back-ups
De grootste fout is de back-up niet testen. Een back-up die je nooit hebt teruggezet, kan beschadigd zijn zonder dat je het weet. Herstel af en toe een enkel bestand om te controleren of het werkt. Een tweede veelgemaakte fout is de externe schijf altijd aangesloten laten. Bij ransomware versleutelt de aanval ook de aangesloten schijf. Koppel de schijf los na elke back-up. Tot slot: vergeet ook je telefoon niet. Veel mensen maken trouw een back-up van hun laptop, maar hebben nooit iets geregeld voor hun smartphone met jaren aan foto’s.
Een back-up is pas echt waardevol als je hem regelmatig bijwerkt en af en toe controleert. Stel een vast moment in, bijvoorbeeld elke zondag, of gebruik automatische back-ups zodat je er niet meer aan hoeft te denken. De minuten die je er nu in steekt, besparen je straks uren frustratie of erger.
